Fuket yoki Bangkokdan kvartira sotib olish uchun kamida bir necha million baht kerak, notarial hujjatlar, kompaniya ochish yoki quota masalalari bilan shug'ullanish lozim. Ammo endi O'zbekistonlik investorlar uchun Tailand ko'chmas mulkiga kirishning butunlay boshqa yo'li paydo bo'lmoqda: birja orqali, bir necha yuz ming so'm ekvivalentidagi mablag' bilan ham ishtirok etish imkoniyati.
Tailandning yirik developperlaridan biri AWC (Asset World Corp) 2026-yilda Tailand fond birjasida (SET) 50 milliard baht (taxminan 1,4 milliard AQSH dollari) hajmidagi yangi ko'chmas mulk investitsiya fondini (REIT) joylashtirishga tayyorgarlik ko'rmoqda. Agar reja amalga oshsa, bu so'nggi uch yil ichida Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng yirik ko'chmas mulk emissiyalaridan biriga aylanadi. Fondning nomi Asset World Corp REIT (AWR) bo'ladi.
Tezkor javob: bu qanday imkoniyat?
AWC 2026-yilga rejalashtirilgan 50 milliard baht (~1,4 mlrd AQSH dollari) hajmidagi REIT-fondni SET birjasida joylashtirmoqchi, uning nomi Asset World Corp REIT (AWR) bo'ladi. Fond tarkibiga Bangkok va kurort hududlaridagi Marriott, Hilton, Melia kabi brendlar ostida ishlaydigan premium mehmonxona va tijorat obyektlari kiradi. Boshlang'ich bosqichda taxminan besh ta freehold (to'liq mulk huquqidagi) obyekt fondga qo'shiladi, keyinchalik har yili yana 1-2 ta obyekt qo'shilishi kutilmoqda. O'zbek investorlar uchun asosiy jihat shundaki, bunday fondda ulush sotib olish uchun mulkka egalik huquqi bo'yicha hech qanday cheklov yo'q, chunki bu yerda uy emas, birja qog'ozi sotib olinadi.
AWC kim va nega bu fond muhim?
AWC (Asset World Corp) kompaniyasi Tailanddagi eng boy oilalardan biri, Sirivadhanabhakdi oilasi nazoratida. Kompaniyaning umumiy portfeli butun mamlakat bo'ylab 30 dan ortiq mehmonxona va savdo markazlarini o'z ichiga oladi. Yangi AWR fondi esa AWC ning kengroq portfelidagi taxminan 61 ta obyektdan eng barqaror daromad keltiruvchi beshtasi bilan boshlanadi.
Bu yerda strategiya aniq: AWC o'zi "rivojlanish dvigateli" vazifasini bajarib, yangi va yuqori o'sish salohiyatiga ega loyihalarni quradi, AWR esa allaqachon barqaror ishlayotgan, doimiy daromad keltiradigan obyektlarni ushlab turadi. Fondning maqsadli hajmi AWC ning 2026-yil 2-choragidagi umumiy aktivlarining taxminan 25 foizini tashkil qiladi.
Tailand REIT bozori qanchalik katta va ishonchli?
Bugungi kunda SET birjasida o'nlab REIT-fondlar savdo qilinadi, ularning umumiy bozor kapitallashuvi 2025-yil oxiriga kelib 300 milliard bahtdan oshgan. Hozirgacha eng yirik mehmonxona REIT-i SHREIT (Strategic Hospitality Extendable Freehold and Leasehold REIT) hisoblanadi, biroq yangi AWC fondi hajm bo'yicha undan ham oshib ketishi mumkin.
Tailand qonunchiligiga ko'ra, "Trust for Transactions in Capital Market Act" REIT-larni sof foydaning kamida 90 foizini dividend sifatida taqsimlashga majbur qiladi. Bu qoida daromadning barqarorligi uchun muhim kafolat hisoblanadi, garchi u kelajakdagi foyda miqdorini kafolatlamasa ham.
O'zbekistonlik investor qanday daromad kutishi mumkin?
SET Market Data ma'lumotlariga ko'ra, 2024-2025-yillarda Tailand REIT-fondlarining o'rtacha dividend daromadliligi baht valyutasida yiliga 5-7 foizni tashkil etgan. AWC ning premium mehmonxona aktivlari pandemiyadan keyingi kuchli turizm tiklanishidan foyda ko'rayotgani sababli, ushbu diapazonning yuqori chegarasiga yaqinlashishi mumkin. Aniq shartlar faqat fond birjaga chiqqanda ma'lum bo'ladi.
Shuni ham unutmaslik kerakki, Tailand markaziy banki (Bank of Thailand) 2025-yil dekabr oyida bazaviy stavkani 2,0 foizga tushirgan. Bu bank depozitlariga nisbatan dividend to'lovchi vositalarni yanada jozibador qilmoqda, xususan, o'z mablag'ini bankka qo'yish o'rniga birjadagi REIT ulushlariga yo'naltirishni ko'rib chiqayotganlar uchun.
O'zbekiston fuqarosi bu fondga qanday qo'shilishi mumkin?
Chet ellik, jumladan O'zbekiston fuqarosi ham, litsenziyalangan Tailand brokeri, masalan Bualuang Securities, KGI yoki Maybank Kim Eng orqali brokerlik hisobvarag'i ochib, REIT ulushlarini sotib olishi mumkin. Odatda talab qilinadigan hujjatlar: pasport, Tailand bank hisobvarag'i va yashash manzilini tasdiqlovchi hujjat. Jarayon bir-ikki hafta vaqt oladi. Yer mulkchiligidan farqli o'laroq, REIT ulushlarida chet ellik egalik ulushiga hech qanday cheklov qo'yilmagan.
Kirish bo'sag'asi ham diqqatga sazovor: Tailand REIT ulushlarini birjada sotib olish uchun boshlang'ich summasi bir necha ming baht (100 AQSH dollaridan kam) miqdoridan boshlanadi, bu esa jismoniy ko'chmas mulk narxidan tubdan farq qiladi.
Soliq va valyuta xavflarini unutmang
Tailand norezident egalarga to'lanadigan dividendlardan 10 foizlik soliqni manbada ushlab qoladi. Tailand bilan ko'plab davlatlar o'rtasida ikki tomonlama soliqqa tortishni bartaraf etish shartnomalari mavjud, ammo ularni amalda qo'llash uchun ikkala mamlakatda ham soliq bo'yicha mutaxassis bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.
REIT ulushlari Tailand bahtida ifodalanadi. 2025-yil davomida ayirboshlash kursi 33-36 THB/USD oralig'ida tebranib turdi, bu esa ulush egalari uchun qo'shimcha valyuta xavfini keltirib chiqaradi. Ulush narxlari ham har qanday birja qimmatli qog'ozi kabi tebranib turadi: ko'chmas mulk bozoridagi pasayish, turistlar oqimining kamayishi yoki foiz stavkalarining o'sishi ulush narxini pasaytirishi mumkin.
REIT yoki Fuketda ijara uy: qaysi biri yaxshiroq?
REIT passiv daromad beradi, ammo hech qanday operatsion tashvishsiz: ijarachi qidirish, boshqaruv kompaniyasiga 20-30 foiz komissiya to'lash, konditsionerni ta'mirlash yoki qo'shnilar bilan muammolarni hal qilish shart emas. Likvidlik ham ancha yuqori: ulushni bir necha daqiqada sotish mumkin, jismoniy mulkni esa sotish oylab davom etishi mumkin.
Ammo jismoniy mulk o'ziga xos afzalliklarga ega: shaxsiy foydalanish imkoniyati, ijaradan daromad va kirish bo'sag'asi odatda 3-5 million baht atrofida bo'ladigan buyerlarga mos keladi. Buning ustiga, Fuketning o'z turar-joy bozori chet ellik talabning qanchalik kuchli ekanligini ko'rsatib turibdi: masalan, AssetWise kompaniyasining The Title brendi o'zi orolda 47,4 milliard baht qiymatidagi portfelni ifodalaydi, xalqaro, naqd puli bor xaridorlar ko'pincha topshirishdan oldin narxning 75 foizigacha to'laydilar. Ko'p investorlar uchun eng muvozanatli yondashuv, aslida, ikkalasini ham, ya'ni jismoniy mulk va birjadagi REIT-larni birlashtirishdir.
Aynan shu nuqtada Tailand Ko'chmas Mulki jamoasi yordam bera oladi: agar sizni jismoniy mulk ko'proq qiziqtirsa, Fuketdagi mavjud loyihalar va shartlar bo'yicha maslahat berishga tayyormiz.
REIT qachon birjaga chiqadi?
Kompaniya rasman 2026-yilni rejalashtirgan, ammo aniq sana e'lon qilinmagan. Odatda Tailand Qimmatli qog'ozlar va birja komissiyasi (SEC Thailand) tomonidan rasmiy tasdiqlangandan keyin REIT-larning birjaga chiqishi 6-12 oy vaqt oladi. Yangiliklarni SET birjasining rasmiy veb-sahifasida kuzatib borish mumkin.
50 milliard bahtlik AWC REIT-i Tailand kapital bozorining yetuklashib borayotganidan darak beradi. Hozirgacha faqat kvadrat metr sotib olishni o'ylab yurgan investorlar uchun endi bank depozitidan yuqori dividend daromadliligi bo'lgan qonuniy va likvid vosita paydo bo'lmoqda. Faqat shuni yodda tutish kerak: birjadagi REIT hech qachon kafolatlangan daromad emas, u har qanday bozor aktivi kabi o'z xavf-xatarlariga ega.
Manba: Nation Thailand