Tasavvur qiling: siz Phuketda hali qurilmagan kondominiumga bir necha ming dollar depozit to'lagansiz, ammo quruvchi kompaniya birdaniga yangi loyihalarni to'xtatib, "pul yig'ish" rejimiga o'tib oladi. 2026-yilning ikkinchi yarmida aynan shu holat Tailand bozorida sodir bo'lmoqda, va bu tasodif emas.
Sansiri, Raimon Land va SENA, ya'ni Tailandning eng yirik uchta quruvchi kompaniyasi bir vaqtning o'zida o'sish strategiyasidan voz kechib, likvidlikni saqlash rejimiga o'tganini rasman e'lon qildi. Jami portfeli o'nlab milliard bahtga baholanadigan kompaniyalar yangi loyihalar boshlash o'rniga naqd pulni ushlab turishni afzal ko'rsa, bu signalni e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydi. Xorijda, jumladan O'zbekistondan Tailanddan ko'chmas mulk qidirayotgan xaridorlar uchun bu strategiyani qayta ko'rib chiqish vaqti keldi degani.
Nima uchun bu O'zbekistonlik xaridor uchun muhim?
Agar siz Phuket yoki Bangkokda off-plan (qurilish bosqichidagi) kvartira sotib olishni o'ylayotgan bo'lsangiz, quruvchining moliyaviy holati sizning pulingiz taqdirini belgilaydi. Kredit sharoitlari qattiqlashgani, o'sish prognozlari pasaytirilgani va eng yirik o'yinchilarning ochiqchasiga kengayish vaqti emasligini tan olishi, aynan sizning depozitingiz muzlab qolish xavfini oshiradi.
Asosiy faktlar: raqamlar nima deydi
- Sansiri Tailandning birja ro'yxatiga kiritilgan eng yirik quruvchisi bo'lib, bozor kapitalizatsiyasi Tailand fond birjasi (SET) ma'lumotiga ko'ra 40 milliard bahtdan oshadi. Uning tormoz bosishi bitta kompaniyaga xos muammo emas, balki tizimli muammo ekanini ko'rsatadi
- Raimon Land Bangkok va kurort zonalaridagi premium-klass kondominiumlarga ixtisoslashgan. Uning naqd pulni boshqarishga o'tishi xorijiy investorlar sevib xarid qiladigan lyuks segmentga bevosita ta'sir qiladi
- SENA Development o'rta segmentda ishlaydi, demak bosim faqat yuqori narx toifasida emas, barcha segmentlarda his qilinmoqda
- Tailand Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, mahalliy xaridorlar uchun ipoteka rad etish darajasi 2026-yil birinchi yarmida tarixiy yuqori bo'lib qoldi, bu esa ichki talabni cheklamoqda
- Bozor tahlilchilarining bahosiga ko'ra, yangi loyihalar soni o'tgan yilning shu davriga nisbatan 15-25 foizga qisqarishi mumkin
- Kondominiumlarda xorijiylarga tegishli bo'lishi mumkin bo'lgan maksimal ulush (bitta binoning sotiladigan maydonining 49 foizi) shuni anglatadiki, quruvchilar ichki talab pasayishini faqat xorijiy xaridorlar hisobiga qoplay olmaydi
- Vaziyatni yanada murakkablashtirayotgan omil, huquqni muhofaza qiluvchi organlar Phuket, Koh Samui, Krabi, Phangnga, Bangkok va Chiang Mayda nominee (vakil orqali) yer egaligi sxemalarini kuchliroq tekshira boshladi. Bangkok Post xabar berishicha, ko'plab xorijiy xaridorlar villa xarid qilishni kechiktirib, egalik tuzilmasi va soliq tarixini qayta tekshirmoqda
- Phuket va Koh Samui kurort bozorlari turizm oqimi hisobiga nisbatan barqarorroq ko'rinmoqda, biroq bu yerda ham yangi loyihalar ishga tushirish tezligi sekinlashdi
Bu vaziyat aslida qulaylikmi yoki xavfmi?
Tailand bozorining hozirgi holati qulash emas, balki korreksiya. Sovuq boshli investor uchun bu imkoniyat oynasi: quruvchilar muzokara qilishga tayyor, tanlov kengroq, xaridorlar orasidagi raqobat esa pastroq. Asosiy qoida shuki, moliyaviy hisobotlari shaffof bo'lgan tanilgan quruvchilarning tayyor yoki deyarli tayyor loyihalariga ustunlik bering, ayniqsa Phuket va boshqa asosiy bozorlarda nominee-egalikni tekshirish kuchayib, xaridorlar qarorlariga ta'sir qilayotgan bir paytda.
Off-plan xarid qilish hali xavfsizmi?
Ehtiyot bo'lib harakat qiling. Yirik quruvchilarning loyihalari, ayniqsa allaqachon sotilgan uylar ulushi 70 foizdan yuqori bo'lgan va moliyalashtirish tasdiqlangan loyihalar nisbatan xavfsiz hisoblanadi. Sotuvi past bo'lgan, endigina boshlangan loyihalar esa yuqori xavf tashiydi.
Tayyor kvartira xarid qilish, off-plan bilan solishtirganda hozirgi sharoitda aniq afzallikka ega. Tayyor kondominiumni qurilish sifati bo'yicha shaxsan ko'rib chiqish, hatto darhol ijaraga berish mumkin. Bunda qurilish xavfi yo'q va quruvchining likvidligiga bog'liqlik ham yo'q.
Qaysi hududlar sekinlashuvdan kamroq zarar ko'radi?
Xalqaro talab barqaror bo'lgan kurort zonalar, xususan Phuketning g'arbiy qirg'og'i (Bang Tao, Laguna, Kamala), shuningdek Bangkokning markaziy qismi (Sukhumvit, Silom, Sathorn) eng ishonchli yo'nalishlar hisoblanadi, chunki bu yerlarda yer taqchilligi narxlarni qo'llab-quvvatlashda davom etmoqda.
Xaridorlar uchun amaliy imkoniyat: chegirma so'rash mumkinmi?
Ha, va bu hozirgi bozorning kam sonli ijobiy tomonlaridan biri. Tez sotuvga muhtoj quruvchilar bepul mebel to'plamlari, ro'yxatdagi narxdan 5-10 foiz chegirma, kichik boshlang'ich to'lov bilan bo'lib-bo'lib to'lash sxemalari yoki Transfer Fee (mulkni o'tkazish yig'imi) ni qoplashni taklif qilishmoqda.
Quruvchining moliyaviy holatini qanday tekshirish mumkin?
Birja ro'yxatiga kiritilgan quruvchilar Tailand fond birjasi (SET) orqali moliyaviy hisobotlarini oshkor qilishlari shart. Qarz/kapital nisbatini, sotilmagan uylar hajmini va so'nggi ikki chorak davomidagi pul oqimi tendensiyasini tekshirib ko'ring.
Agar loyiha muzlab qolsa, nima qilish kerak?
Tailandda qurilish davomida xaridor pulini himoya qiluvchi majburiy sug'urta mavjud emas. Depozitni qaytarish to'liq alohida shartnomaning shartlariga bog'liq. Shuning uchun advokatni muammo chiqqandan keyin emas, shartnomaga qo'l qo'yishdan oldin jalb qilish kerak.
Bozor qachon tiklanadi?
Ko'pchilik tahlilchilar 2027-yil ikkinchi chorakdan oldin sezilarli tiklanishni kutmayapti. Ko'p narsa Tailand Markaziy bankining foiz stavkasi bo'yicha qarorlariga va turistlar oqimi dinamikasiga bog'liq.
Agar siz Phuket yoki boshqa Tailand hududida ko'chmas mulk sotib olishni rejalashtirsangiz, hozirgi bozor sharoiti aslida muzokara qilish uchun qulay payt. Tailand Ko'chmas Mulki jamoasi sizga to'g'ri loyihani tanlashda, quruvchining moliyaviy tarixini tekshirishda va shartnomani xavfsiz shakllantirishda yordam berishga tayyor.
Manba: Bangkok Post